bharatakosh ke snsthapak/snpadak ke fesabuk laiv ke lie yahan klik karen.

हेक्टर मुनरो  हिन्दी देवनागरी में पढ़ें।

hektar munaro (angrezi: Hector Munro, janm- 1726 ee.; mrityu- 27 disnbar 1805) angrez sainik tha, jise bharat men naunva senapati banakar bheja gaya tha. bharatiy itihas ke prasiddh yuddhon men se ek 'baksar ka yuddh' angrezi sena ne senapati hektar munaro ke netritv men hi lada tha.

yuddh ka karan

1757 ke plasi yuddh men mir qasim ki har huee aur angrezon ne usake sthan par mir zafar ko bitha diya. mir zafar se angrez paisa aur suvidhaen ichchhanusar prapt karane lage. udhar mir qasim punah bngal ke bagador apane hath men lena chahata tha. isane avadh ke navab shujauddaula, jo ki mugal shasak shahalam ka pradhanamntri bhi tha, ko angrejon ke viruddh karravaee karane ke lie taiyar kiya. isake lie shujauddaula ne shahalam ki or se ek dhamaki bhari chitthi angrejon ko bheji. is chitthi men arop lagaya gaya tha ki angrez unako di gee suvidhaon ka atikraman kar rahe hain aur bngal ka arthik dohan kar rahe hain. angrejon ki or se is mamale men koee pratikriya nahin huee. antatah shujauddaula aur mir qasim ne dhairy kho diya aur aprail 1764 men angrejon ke viruddh yuddh ki ghoshana kar di.[1]

hektar ki yojana

is bich angrezi sena ke pradhan ke badale mejar hektar munaro ko angrejon ne senapati niyukt kar patana bheja. munaro julaee, 1764 ee. men patana pahuncha. use bhay tha ki der hone par marathon aur afaganon ka sahayog pakar shujauddaula angrejon ko parajit kar sakata hai. isalie munaro ne jald yuddh ka nirnay liya. munaro ke agaman ke bad kuchh bharatiy sainikon ne vidroh kiya, jise munaro ne shant kar diya aur sabhi vidrohiyon ko top se uda diya. munaro ne rohatas ke kiledar sahoomal ko pralobhan dekar apane paksh men mila liya aur rohatas par angrejon ka adhikar ho gaya.

baksar ka yuddh

hektar munaro son nadi par kar baksar pahuncha. 23 aktoobar, 1764 ee. ko angrez aur tathakathit tin shaktiyon ki sammilit sena ke bich yuddh prarambh hua. shujauddaula ne pratidin sainik kharch ke nam par mir qasim se 11 lakh rupaye ki mang ki, parantu utani rakam poori nahin karane par vah mir qasim se asntusht ho gaya. shujauddaula ne mir qasim ki sari snpatti chhin li. vah khud bihar par adhikar chahata tha. doosari taraph samrat shahalam ke pas apani koee sena nahin thi. vah svayn dilli ki gaddi pane ke lie sahayata ka ichchhuk tha aur angrejon ka ashvasan pakar yuddh ke prati udasin ho chuka tha. aisi paristhiti men baksar ka yuddh pratah 9 baje se arambh hua aur dopahar 12 baje ke pahale hi samapt ho gaya. yuddh men bhaynkar golabari huee. shujauddaula ki sena matr bhid ke saman thi. angrezi topon ke samane avadh ki ghudasavar fauj koee kam n a saki. vijay angrejon ki huee. donon pakshon ki or se kaphi sena hatahat huee, par navab ki sena men marane valon ki snkhya kaphi adhik thi. shujauddaula ko apani sena pichhe hata leni padi.

sndhi

baksar ke yuddh men mili parajay ke bad samrat shahalam ne angrezi sena ke sath dera dala. angrejon ne badashah ka svagat kiya aur shujauddaula ke divan raja benibahadur ke jariye shujauddaula se sndhi karani chahi; par shujauddaula ne sndhi ki bat asvikar kar di. isalie navab shujauddaula aur angrejon ke bich chunar aur kada (ilahabad) ke pas ladaiyan hueen. yuddh men har milane par shujauddaula ko angrejon ke sath sndhi karani padi. angrejon aur shujauddaula ke bich sndhi karane men raja sitabaray ki bhoomika bahut mahattvapoorn thi.
shujauddaula ko 60 lakh rupaye kshatipoorti ke roop men angrejon ko dene pade. ilahabad ka kila aur kada ka kshetr [[mug]l] badashah shahalam ke lie chhod dene pade. gajipur aur pados ka kshetr angrejon ko dena pada. ek angrez vakil ko avadh ke darabar men rahane ki agya di gee aur donon pakshon ne ek-doosare ke shatru ko apana shatru samajhane ka ashvasan diya. mir qasim ka sapana chakanachoor ho gaya. sampatti chhin lie jane ke sath-sath shujauddaula ne use apamanit bhi kiya. mir qasim dilli chala gaya, jahan sharanarthi ke roop men apana shesh jivan atynt kathanaee men vyatit kiya.

panne ki pragati avastha
adhar
prarambhik
madhyamik
poornata
shodh

tika tippani aur sndarbh

  1. baksar ka yuddh (hindi) sansarlochan.in. abhigaman tithi: 24 pharavari, 2020.

snbndhit lekh

varnamala kramanusar lekh khoj

a   a    i    ee    u    oo    e    ai    o   au    an    k   kh    g    gh    n    ch    chh    j    jh    n    t    th    d   dh    n    t    th    d    dh    n    p    ph    b    bh    m    y    r    l    v    sh    sh    s    h    ksh    tr    gy    ri    ri    aau    shr   aah